Jest to relacja uwikłania, w której jedna osoba traci poczucie niezależności i wierzy, że musi zajmować się kimś innym.

W zależności od stylu w relacji opartej na współuzależnienieniu rozróżniamy osoby które są dawcami lub biorcami.

Osóby będące dawcami charakteryzuje:

• Utrata poczucia siebie.
• Wzorzec niezrównoważonych aspektów emocjonalnych, społecznych lub zawodowych.
• Porzucenie przez rodziców / nadmierna kontrola rodzicielska w dzieciństwie.

Te trzy cechy mogą prowadzić do poczucia potrzeby bycia akceptowanym i chcianym w relacjach interpersonalnych. Utrata poczucia siebie może utrudniać dostrzeżenie, gdzie kończysz się Ty, a zaczyna Twój partner. Jest to główny element zatarcia granic — coś, z czego biorca może korzystać w Waszej relacji.
Współzależność to wrzozec, w którym życie staje się niezrównoważone. Dla Dającego inne obszary jego życia mogą cierpieć z powodu współzależnej relacji.

Na koniec relacja z rodzicem ma ogromny wpływ na to, jak dana osoba postrzega relacje w swoim obecnym życiu.

Osóby będące biorcami charakteryzuje:

• Mania wielkości (poczucie megalomanii)
• Poczucie bezbronności, podatność na zranienie
• Perfekcjonizm

Cechy te są bardzo podobne do cech zaburzenia osobowości znanego jako narcystyczne zaburzenie osobowości (NPD). Osoby z tym zaburzeniem mogą być przyciągane do Ciebie z powodu Twojej tendencji do zadowalania innych. A Ty możesz początkowo czuć pociąg do nich z różnych powodów!

Na początku narcyzi potrafią być atrakcyjni. Często są charyzmatyczni i pewni siebie. Jest to szczególnie pociągające dla osób współzależnych, ponieważ same chciałyby posiadać takie cechy. Jednak możesz zauważyć, że nieustannie dajesz, podczas gdy osoba narcystyczna jedynie bierze. Narcyzi są także znani z manipulacji — stosują takie taktyki jak gaslighting i projekcja oraz tworzą toksyczne i niestabilne środowiska.

Gaslighting: forma przemocy emocjonalnej, w której sprawca wprowadza ofiarę w błąd, tworząc fałszywą narrację i sprawiając, że ofiara zaczyna kwestionować swoje osądy i rzeczywistość (Gordon, 2022).

Projekcja: przenoszenie własnych uczuć na inną osobę, zwierzę lub obiekt (Psychology Today).

Obie te taktyki mogą być szkodliwe dla emocjonalnego dobrostanu człowieka.

Gaslighting sprawia, że tracisz poczucie własnego osądu i zaczynasz kwestionować własne myśli. Dla osób współzależnych, które już mają niskie poczucie własnej wartości i słabe poczucie siebie, może być to szczególnie niszczące.

Narcyz ma tendencję do używania projekcji, gdy próbuje obwinić lub wmówić komuś poczucie winy. Może oskarżać Cię o robienie dokładnie tego, co robi sam. Choć nie każdy Biorca w relacji współzależnej będzie narcyzem, ważne jest, aby przyjrzeć się potencjalnym taktykom manipulacji, które mogą być wobec Ciebie stosowane. Często będąc w toksycznej relacji, nie jesteśmy w stanie spojrzeć na nią z zewnątrz. Niezależnie od tego, czy Biorca w Twojej relacji jest narcyzem, czy nie — dynamika jest niezdrowa, a oni wykorzystują Twoją gotowość do zadowalania ich.

Biorca w relacji zazwyczaj jest potrzebujący, niedojrzały, roszczeniowy i być może nadużywa substancji. Polega dającym aby zaspokajał/a jego potrzeby. Mogą to być potrzeby emocjonalne, mentalne, fizyczne lub duchowe. Wykazuje też empatię wobec tych potrzeb, jest skłonny/a słuchać i rozumieć.

1. Głęboka potrzeba aprobaty:
Chociaż wszyscy pragniemy akceptacji, osoby współzależne często opierają całe swoje poczucie własnej wartości na opinii innych ludzi, szczególnie partnera. Ta potrzeba aprobaty jest tak przytłaczająca, że gdy jej nie dostają, mogą zachowywać się niewłaściwie lub irracjonalnie. Współzależni mogą mieć też inne wyobrażenie aprobaty niż typowa osoba. Mogą stawiać sobie lub relacji bardzo wysokie, a nawet nierealistyczne wymagania i czuć się zranieni, gdy czują się odrzuceni.

2. Ciągłe przepraszanie:
Osoby współzależne biorą winę na siebie, nawet gdy obiektywnie nie może być to ich wina. Wolą rozładować potencjalnie napiętą sytuację, niż zrobić cokolwiek, co mogłoby zakłócić spokój w relacji. Dlatego często przepraszają tylko po to, aby uspokoić sytuację. Może to prowadzić do niezdrowych wzorców relacji, w których przyciągają partnerów, którzy nie biorą żadnej odpowiedzialności za swoje działania, bo wiedzą, że współzależny i tak przeprosi, by zachować związek. W innych przypadkach osoby współzależne mogą czuć, że muszą przepraszać, bo są tak splątane z drugą osobą, że granica między ich działaniami a działaniami partnera zaczyna się zacierać.

3. Minimalizowanie własnych potrzeb/pragnień:
Często osoba współzależna porzuca własne pragnienia czy cele, aby przedkładać potrzeby drugiej osoby w relacji. Mogą rezygnować z troski o własne zdrowie psychiczne lub fizyczne na rzecz priorytetów partnera.

4. Poczucie winy, gdy robią coś dla siebie:
Jeśli współzależny zrobi coś dla siebie, odczuwa winę, jakby zrobił coś niewłaściwego. Dzieje się tak, ponieważ jest już nadmiernie spleciony z drugą osobą i może czuć, że jeśli jego działania nie przynoszą korzyści partnerowi lub całej relacji, to są egoistyczne. Może to prowadzić do zaniedbywania podstawowych potrzeb fizycznych i emocjonalnych.

5. Robienie wszystkiego, nawet jeśli to ich krępuje:
Bez względu na to, o co partner poprosi — osoba współzależna to zrobi! Woli, by partner był szczęśliwy i zadowolony, nawet jeśli prośba wywołuje dyskomfort. W rezultacie współzależny regularnie pozwala na przekraczanie własnych granic i często nie ma ich jasno określonych. To może szkodzić jego zdrowiu, prowadząc do gniewu i poczucia urazy.

6. Usprawiedliwianie partnera:
Osoba współzależna stale musi usprawiedliwiać niewłaściwe, krzywdzące lub szkodliwe zachowania partnera. Zawsze znajduje wyjaśnienie, dlaczego partner zachowuje się w określony sposób. Z powodu silnego splątania emocjonalnego może czuć się odpowiedzialna za tłumaczenie jego działań, bo postrzega relację jako przedłużenie siebie. Taka dynamika staje się niezdrowa, ponieważ druga osoba nie ponosi odpowiedzialności za swoje zachowania.

7. Idealizowanie partnera:
Biorca w relacji jest stawiany na piedestale, mimo że na to nie zasługuje! Dający nie chce go stracić, więc zachowuje się tak, jakby Biorca nie mógł popełnić błędu. Współzależny jest desperacko zdeterminowany, by go zatrzymać, co oznacza usprawiedliwianie złych zachowań i utwierdzanie partnera w przekonaniu, że jest idealny.

8. Branie na siebie zbyt wiele:
Osoba współzależna bierze na siebie ogrom odpowiedzialności, by zadowolić partnera lub zasłużyć na pochwałę. Może to stać się przytłaczające i prowadzić do wypalenia. Często robi to, by uniknąć konfliktu i utrzymać partnera w dobrym nastroju. Jednak jest to kolejna forma przekraczania własnych granic, co nieuchronnie prowadzi do nieszczęścia i nagromadzenia negatywnych emocji.

9. Brak czasu dla siebie:
Ponieważ osoba współzależna jest tak zajęta zadowalaniem innych, nie ma czasu, aby po prostu odpocząć lub angażować się w aktywności, które naprawdę lubi. Przyczynia się to do niskiego poczucia własnej wartości, ponieważ współzależny nie może pielęgnować rzeczy, które sprawiają mu radość i które w sobie ceni. Może także zaniedbywać podstawowe potrzeby związane ze zdrowiem, a jego kariera i inne relacje osobiste mogą zacząć na tym cierpieć.

10. Poczucie utraty siebie:
Bez czasu na realizowanie celów i aktywności, które są dla niego ważne, osoba współzależna może czuć, że utraciła poczucie tego, kim naprawdę jest. Cała jej uwaga skupiona jest na drugiej osobie, a jednocześnie traci emocjonalną więź z samą sobą. Jej pasje, wartości i cele schodzą na dalszy plan, a jedynym celem staje się uszczęśliwianie partnera w desperackiej próbie utrzymania relacji.

Wzorzec Wyparcia.
Osoby z tym wzorcem:

• Mają trudność z rozpoznaniem, co czują.
• Minimalizują, zmieniają lub zaprzeczają temu, co naprawdę czują.
• Postrzegają siebie jako całkowicie bezinteresownych i oddanych dobru innych.
• Brakuje im empatii wobec uczuć i potrzeb innych.
• Przypisują innym swoje własne negatywne cechy.
• Uważają, że mogą zadbać o siebie bez jakiejkolwiek pomocy innych.
• Maskują ból na różne sposoby, takie jak gniew, humor lub izolacja.
• Wyrażają negatywność lub agresję w sposób pośredni i pasywno-agresywny.
• Nie dostrzegają niedostępności emocjonalnej osób, do których czują pociąg.

Wzorzec Niskiej samooceny.
Osoby z tym wzorcem:

• Mają trudność z podejmowaniem decyzji.
• Surowo oceniają to, co myślą, mówią lub robią — nigdy nie uważając tego za wystarczająco dobre.
• Czują zakłopotanie, gdy otrzymują uznanie, pochwały lub prezenty.
• Bardziej cenią aprobatę innych dla swoich myśli, uczuć i zachowań niż własną.
• Nie postrzegają siebie jako osoby godnej miłości ani wartościowej.
• Poszukują uznania i pochwał, aby zrekompensować poczucie niższości.
• Mają trudność z przyznaniem się do błędu.
• Muszą wyglądać na osoby mające rację w oczach innych — mogą nawet kłamać, aby wypaść lepiej.
• Nie potrafią rozpoznać ani poprosić o to, czego potrzebują i czego chcą.
• Postrzegają siebie jako lepszych od innych. Oczekują od innych, że zapewnią im poczucie bezpieczeństwa.
• Mają trudność z rozpoczynaniem, dotrzymywaniem terminów i kończeniem projektów.
• Mają problem z ustalaniem zdrowych priorytetów i granic.

Wzorzec Podporządkowania.
Osoby z tym wzorcem:

• Są niezwykle lojalni, pozostając zbyt długo w krzywdzących sytuacjach.
• Rezygnują z własnych wartości i integralności, aby uniknąć odrzucenia lub gniewu.
• Odkładają swoje własne zainteresowania, aby robić to, czego chcą inni.
• Są nadmiernie czujni wobec uczuć innych i przejmują te uczucia na siebie.
• Boją się wyrażać swoje przekonania, opinie i uczucia, gdy różnią się one od przekonań innych.
• Akceptują uwagę seksualną, kiedy pragną miłości.
• Podejmują decyzje bez uwzględniania konsekwencji.
• Rezygnują z własnej prawdy, aby zdobyć aprobatę innych lub uniknąć zmian.

Wzorzec Kontroli.
Osoby z tym wzorcem:

• Wierzą, że ludzie nie są w stanie sami o siebie zadbać.
• Próbują przekonać innych, co mają myśleć, robić lub czuć.
• Chętnie udzielają rad i wskazówek, nawet gdy nikt ich o to nie prosi.
• Czują urazę, gdy inni odrzucają ich pomoc lub nie przyjmują ich rad.
• Obdarowują prezentami i przysługami osoby, na które chcą wywrzeć wpływ.
• Używają uwagi seksualnej, aby zdobyć aprobatę i akceptację.
• Muszą czuć się potrzebni, aby móc pozostawać w relacji z innymi.
• Wymagają, aby inni zaspokajali ich potrzeby.
• Używają uroku i charyzmy, aby przekonać innych o swojej troskliwości i współczuciu.
• Wykorzystują winę i wstyd, aby emocjonalnie manipulować innymi.
• Odmawiają współpracy, kompromisu lub negocjacji.
• Przyjmują postawę obojętności, bezradności, autorytetu lub gniewu, by manipulować rezultatem.
• Używają języka „rozwojowego” lub „terapeutycznego”, aby kontrolować zachowanie innych.
• Udają, że zgadzają się z innymi, by osiągnąć to, czego chcą.

Wzorzec Unikowy.
Osoby z tym wzorcem:

• Zachowują się w sposób, który prowokuje innych do odrzucania ich, zawstydzania lub wyrażania wobec nich złości.
• Surowo oceniają to, co inni myślą, mówią lub robią.
• Unikają emocjonalnej, fizycznej lub seksualnej bliskości, aby utrzymać dystans.
• Pozwalają, aby uzależnienia od ludzi, miejsc lub rzeczy odciągały ich od budowania intymności w relacjach.
• Używają pośredniej lub wymijającej komunikacji, aby uniknąć konfliktu lub konfrontacji.
• Ograniczają swoją zdolność do tworzenia zdrowych relacji, odmawiając korzystania z narzędzi służących odzyskiwaniu równowagi emocjonalnej.
• Tłumią swoje uczucia lub potrzeby, aby uniknąć poczucia wrażliwości.
• Przyciągają ludzi do siebie, ale gdy ktoś zbliża się za bardzo, odpychają go.
• Odmawiają rezygnacji z własnej woli, aby nie poddać się sile większej niż oni sami.
• Wierzą, że okazywanie emocji jest oznaką słabości.
• Wstrzymują się od wyrażania wdzięczności.

Cechy zdrowej zależności to:

• Umiejętność posiadania i wyrażania własnych pragnień/potrzeb.
• Prośba o wsparcie, gdy jest to potrzebne.
• Poczucie bezpieczeństwa w wyrażaniu tych potrzeb.
• Informowanie innych, gdy wymagają od Ciebie zbyt wiele.

Osoba współzależna nie będzie w stanie utrzymać żadnego z powyższych aspektów. Jej potrzeby zawsze będą drugorzędne wobec potrzeb Biorcy w relacji. W zdrowej relacji zależnej możesz polegać na drugiej osobie, a ona może polegać na Tobie — jednak nie musisz poświęcać siebie ani własnych potrzeb, aby tak było.

Najważniejsze to zacząć od Kultywowania Samoświadomości
Kiedy masz silne poczucie samoświadomości, potrafisz rozpoznać różne aspekty swojej osobowości — zarówno mocne, jak i słabe strony — oraz zidentyfikować swoje przekonania, emocje i wartości moralne. Rozwijanie samoświadomości pozwala lepiej zrozumieć relację z samym sobą, z innymi ludźmi oraz to, jak jesteś postrzegany.

Trudno czasem ocenić, czy mamy dobrze rozwiniętą samoświadomość. Zadaj sobie pytanie: i>Czy wiem, dokąd prowadzą mnie moje myśli i emocje?

Jeśli odpowiedziałaś „nie”, to w porządku. Nigdy nie jest za późno, by kultywować samoświadomość, a jej rozwijanie może pomóc ci lepiej rozpoznać współzależne wzorce i tendencje w twoich relacjach. Oto cztery techniki, które możesz zastosować, aby zacząć rozwijać większą samoświadomość:

1. Spójrz na siebie obiektywnie
Trudno jest nam postrzegać siebie takimi, jakimi naprawdę jesteśmy. Jednak taka praktyka może przynieść wiele korzyści i w znaczący sposób wesprzeć twój rozwój. Patrzenie na siebie obiektywnie pozwala dostrzec zarówno dobre, jak i trudne aspekty — a to może pomóc wyznaczyć kierunek koniecznych zmian.

Aby ćwiczyć obiektywność, spróbuj:

• Zidentyfikować swoje własne przekonania na temat siebie i otaczającego cię świata.
• Zastanowić się, z czego jesteś dumny — pomyśl o swoich osiągnięciach.
• Wrócić myślami do dzieciństwa. Jakie było? Czego doświadczyłeś?

2. Zapisuj swoje myśli
Prowadzenie dziennika i ogólnie zapisywanie refleksji to świetne narzędzia! Pozwalają spojrzeć wstecz na swój sposób myślenia i zidentyfikować potencjalne wzorce w emocjach i zachowaniach. Spisywanie celów i aspiracji może również sprawić, że staną się mniej przytłaczające i bardziej namacalne, co ułatwi ci skupienie się na nich i nadanie im priorytetu. Pisanie może także przypomnieć ci, kim jesteś! Jako osoba współzależna mogłeś zapomnieć o swoich pasjach i celach. Regularne zapisywanie tego, do czego dążysz, pomoże ci utrzymać to na pierwszym planie twojego myślenia.

3. Uważność
To słowo stało się bardzo popularne, zwłaszcza w ostatnich latach. Jednak uważność to nie tylko medytacja. Bycie uważnym może po prostu oznaczać poświęcenie sobie kilku chwil każdego dnia, aby wziąć kilka głębokich oddechów i zadać sobie pytania, takie jak: Co dziś robię, aby pracować nad swoim celem? Co utrudnia mój sukces? Co działa na moją korzyść? Pytania te nie muszą dotyczyć wyłącznie celów — mogą odnosić się do twojego obecnego stanu, na przykład: Jakie emocje teraz odczuwam? Co w moim życiu się do nich przyczynia? Kiedy stajemy się świadomi swoich emocji i codziennych zachowań, możemy lepiej nad nimi panować. Zamiast działać na autopilocie, rozwijanie uważności dotyczącej naszych wzorców pozwoli nam na lepszą regulację nawyków.

4. Zapytaj innych
Możesz poprosić zaufane osoby w swoim życiu o opinię. Ponieważ mają inną perspektywę niż ty, mogą udzielić ci szczerej informacji zwrotnej. Powinny to być osoby z rodziny lub przyjaciele, o których wiesz, że będą z tobą szczerzy. Mogą powiedzieć ci, co ich zdaniem działa na twoją korzyść, a co może ci szkodzić. To świetny sposób, aby spojrzeć na swoją sytuację z zewnątrz, w bardziej obiektywny sposób. Pamiętaj jednak, że będziesz musiał przyjąć konstruktywną krytykę. Staraj się nie brać zbyt osobiście tego, co mówią twoi bliscy. Jeśli naprawdę im na tobie zależy i chcą twojego dobra, będą szczerzy w kwestii potencjalnych szkodliwych wzorców, które zauważyli, i pomogą ci poprawić ogólne samopoczucie oraz relacje.

Nie jest łatwo być całkowicie szczerym wobec siebie! Większość ludzi nie chce identyfikować u siebie żadnych cech — nawet tych dobrych — ponieważ wtedy nieuchronnie dostrzegą również swoje słabości. Jednak nie pozwól, aby ten strach powstrzymał cię przed rozwijaniem samoświadomości. Korzystanie z powyższych technik pomoże ci rozpocząć osobisty rozwój i dostrzec zarówno dobre, jak i trudne aspekty swojego życia.

Nieoceniona jest też pomoc specjalisty od relacji, który posiada odpowiednie kwalifikacje i narzędzia w kwestii stylu przywiązania i wzorców współuzależnienia. Na sesjach otrzymasz gotowe narzędzia i plan działania, który z pewnością pozwoli zaoszczędzić czas i stres związany z pracą w pojedynkę. Specjalista ma zdecydowanie bardziej obiektywny pogłąd na Twoją sytuację i zapewni odpowiednią informację zwrotną w całym procesie.